وقتی زنجیر دوچرخه ناگهان از روی دنده بیرون می زند، خیلی ها گمان می کنند مشکل از کیفیت زنجیر است، در حالی که در بیشتر موارد ریشه ماجرا جای دیگری است. علت افتادن زنجیر دوچرخه معمولاً به یکی از این موارد برمی گردد: تنظیم نبودن شانژمان و پیچ های محدودکننده آن، طول اشتباه یا فرسودگی زنجیر، خرابی دندانه های طبق و خودرو، خم شدن گوشواره عقب یا عادت اشتباه در تعویض دنده زیر فشار.
شناخت محل دقیق افتادن زنجیر – از طبق، از خودرو یا هنگام عبور از دست انداز – کلید پیدا کردن علت واقعی است. این مطلب با بررسی منابع فنی داخلی و خارجی و تجربه شرکت صبادوچرخ، که نزدیک به صد سال در زمینه دوچرخه فعالیت دارد، تهیه شده است.
چرا زنجیر دوچرخه می افتد؟
به طور خلاصه، تنظیم نبودن شانژمان، پیچ های محدودکننده H و L، طول نامناسب یا فرسوده بودن زنجیر، خرابی دندانه ها، خم شدن گوشواره و تعویض دنده اشتباه رایج ترین دلایل به شمار می آیند. این عوامل گاهی جدا و گاهی با هم رخ می دهند؛ دوچرخه ای که مدت ها سرویس نشده، معمولاً هم زنجیرش فرسوده است و هم تنظیم شانژمانش به هم خورده.
ابتدا مشخص کنید زنجیر از کدام قسمت می افتد
هر جهت افتادن زنجیر به بخش مشخصی از سیستم دنده اشاره دارد و مسیر عیب یابی را کوتاه تر می کند.
افتادن زنجیر از طبق جلو به سمت بیرون
معمولاً پیچ H روی طبق عوض کن به اندازه کافی سفت نشده یا کابل دنده کشش زیادی دارد، به خصوص هنگام تعویض به سینی بزرگ.
افتادن زنجیر به سمت توپی تنه
افتادن زنجیر به داخل، یعنی به سمت فریم، نشانه شل بودن پیچ L طبق عوض کن است و زنجیر بین سینی کوچک و فریم گیر می کند.
افتادن زنجیر از کوچک ترین خودرو به سمت فریم
پیچ H شانژمان عقب باید بررسی شود؛ این پیچ محدوده حرکت شانژمان به سمت دنده های کوچک را تعیین می کند.
افتادن زنجیر از بزرگ ترین خودرو به سمت پره ها
یکی از خطرناک ترین حالت هاست، چون زنجیر می تواند بین پره ها و توپی گیر کند. علت آن معمولاً شل بودن پیچ L یا خم شدن گوشواره است و تا بررسی آن نباید سواری ادامه پیدا کند.
افتادن زنجیر هنگام عبور از دست انداز
لرزش دست انداز وقتی زنجیر شل یا فنر کلاچ شانژمان ضعیف باشد، باعث می شود زنجیر لحظه ای از دندانه ها فاصله بگیرد.
پرش زنجیر هنگام فشار روی رکاب
اگر زنجیر روی دندانه ها سر می خورد اما کاملاً نمی افتد، این پرش زنجیر است نه افتادن؛ علت آن اغلب فرسودگی همزمان زنجیر و دندانه هاست.
مهم ترین دلایل افتادن زنجیر دوچرخه
پس از تشخیص محل افتادن، وقت بررسی دقیق تر عوامل فنی است.
تنظیم نبودن پیچ های محدودکننده شانژمان
پیچ های H و L حد بیرونی و درونی حرکت شانژمان را مشخص می کنند و شل یا سفت بودن نادرست آن ها زنجیر را از مسیر خارج می کند. جهت چرخش این پیچ ها در مدل های مختلف یکسان نیست، حتی در دفترچه های رسمی شیمانو هم بین نسل ها فرق دارد، پس باید طبق دفترچه همان قطعه عمل کرد.
تنظیم نبودن کشش سیم دنده
کشش زیاد یا کم کابل باعث می شود شانژمان زودتر یا دیرتر از موعد بین دنده ها جا به جا شود؛ این مشکل با بارل ادجاستر رفع می شود.
خم شدن گوشواره یا شانژمان
گوشواره قطعه ای کوچک است که شانژمان عقب را به فریم وصل می کند و در برخورد خم می شود؛ چند میلی متر خمیدگی برای افتادن زنجیر کافی است.
بلند یا شل بودن زنجیر
زنجیر بلندتر از حد استاندارد یا ضعیف شدن فنر تانسیونر، فضای اضافی می سازد؛ میزان شلی مناسب برای دوچرخه ساده و دنده ای یکسان نیست و باید جداگانه سنجیده شود.
فرسودگی زنجیر
اصطلاح «کش آمدن زنجیر» از نظر فنی دقیق نیست، چون صفحات فلزی مانند کش لاستیکی کشیده نمی شوند. آنچه رخ می دهد سایش پین ها و رولرهای داخلی است که فاصله موثر بین حلقه ها را کم کم بیشتر می کند.
ساییدگی دندانه های خودرو یا سینی طبق
دندانه های ساییده و نوک تیز شده، حتی زنجیر نو را هم محکم نگه نمی دارند و راهی جز تعویض قطعه باقی نمی ماند.
کثیفی، زنگ زدگی یا خشک بودن زنجیر
گرد و غبار ترکیب شده با روغن کهنه، لایه ای سایینده می سازد که فرسودگی را تندتر می کند و حرکت روان زنجیر را مختل می کند.
گیرکردن یکی از مفصل های زنجیر
یک مفصل سفت هنگام عبور از دندانه ها لحظه ای می پرد و زنجیر را از مسیر خارج می کند؛ روغن کاری و خم و راست کردن دستی معمولاً کافی است.
نصب نادرست چرخ عقب
اگر چرخ عقب کاملاً ننشسته یا محور آن سفت نشده باشد، فاصله بین شانژمان و کاست تغییر می کند و زنجیر ممکن است بیفتد.
نامناسب بودن خط زنجیر
خط زنجیر یعنی راستای فرضی بین مرکز طبق و مرکز کاست. اگر به دلیل باتم بریکت یا سینی نامناسب کج باشد، زنجیر همیشه با زاویه کار می کند.
تعویض دنده زیر فشار یا استفاده از دنده های ضربدری
تعویض دنده زیر فشار کامل پا به شانژمان فشار غیرعادی وارد می کند. طبق راهنمای رسمی شرکت ترک هم استفاده از دنده های ضربدری، یعنی سینی بزرگ با دنده بزرگ عقب یا برعکس، برای زنجیر مناسب نیست و سایش را افزایش می دهد.
افتادن زنجیر دوچرخه ساده چه دلایلی دارد؟
در دوچرخه های تک دنده که شانژمان ندارند، افتادن زنجیر دلایل ساده تری دارد. رایج ترین علت شل شدن مهره های محور چرخ عقب است که کشش زنجیر را کم می کند. تراز نبودن چرخ عقب در دراپ اوت هم زنجیر را کج می کند و فرسودگی دندانه های سینی یا دنده عقب، به خصوص در دوچرخه های شهری کم سرویس، از دلایل دیگر آن است. تنظیم زنجیر دوچرخه در این مدل ها معمولاً با جا به جا کردن چرخ عقب در دراپ اوت انجام می شود.
افتادن زنجیر دوچرخه دنده ای چه دلایلی دارد؟
در دوچرخه های دنده ای، دایره دلایل بازتر است، چون شانژمان جلو و عقب هم وارد ماجرا می شوند. طبق عوض کن با زاویه یا ارتفاع نادرست زنجیر را از کنار سینی خارج می کند و شانژمان عقب هم با پیچ های H و L، کابل دنده و راستای گوشواره اش می تواند منشا مشکل باشد. زنجیر انتخابی هم باید با تعداد دنده های کاست – مثلاً هشت، ده یا دوازده سرعته – سازگار باشد، چون عرض زنجیر هر رده متفاوت است.
چگونه زنجیر افتاده دوچرخه را در مسیر جا بیندازیم؟
اگر وسط مسیر زنجیر افتاد، جا انداختن آن با چند حرکت ساده انجام پذیر است.
دوچرخه را در محل امن متوقف کنید
از مسیر تردد کنار بروید؛ رکاب زدن با زنجیر افتاده فقط باعث گیر کردن بیشتر آن می شود.
زنجیر را از نظر گیرکردن بررسی کنید
پیش از دست زدن، ببینید زنجیر بین دنده و فریم یا لای پره ها گیر نکرده باشد و با فشار آرام آزادش کنید.
زنجیر را روی طبق و خودرو قرار دهید
دنده جلو را روی کوچک ترین سینی و دنده عقب را روی یک دنده میانی بگذارید و زنجیر را با دست روی دندانه های بالا قرار دهید.
رکاب را به آرامی بچرخانید
با دست رکاب را جلو بچرخانید تا زنجیر خودش را دور دندانه ها جمع کند و کاملاً در مسیر بنشیند.
قبل از ادامه مسیر دنده ها را آزمایش کنید
چند بار دنده عوض کنید تا مطمئن شوید زنجیر دوباره نمی افتد؛ اگر تکرار شد، ادامه سواری را به بعد از سرویس موکول کنید.
روش رفع افتادن مداوم زنجیر دوچرخه
وقتی زنجیر بارها می افتد، جا انداختن ساده کافی نیست و باید ریشه مشکل برطرف شود.
بررسی و تنظیم سیستم دنده
پیچ های H و L هر دو شانژمان و کشش کابل باید مطابق دفترچه همان مدل بازبینی شوند.
کنترل طول و میزان فرسودگی زنجیر
با ابزار مخصوص می توان فرسودگی زنجیر را سنجید. بدون این اندازه گیری نباید فقط با حدس چند حلقه از زنجیر کم کرد، چون کوتاه کردن نادرست دامنه دنده ها را محدود می کند.
بررسی دندانه های خودرو و طبق
اگر نوک دندانه ها قلاب مانند شده، زمان تعویض کاست یا سینی رسیده؛ زنجیر نو روی دندانه های فرسوده معمولاً مشکل را برطرف نمی کند.
بررسی صاف بودن گوشواره شانژمان
ایستادن پشت دوچرخه و نگاه به راستای زنجیر نشان می دهد گوشواره کج است یا نه.
تمیزکاری و روغن کاری صحیح
شستشوی زنجیر و روغن کاری سبک، حرکت آن روی دندانه ها را روان می کند. روغن کاری به تنهایی همه دلایل افتادن زنجیر را برطرف نمی کند و روغن اضافه هم فقط گرد و خاک بیشتری جذب می کند.
تفاوت افتادن زنجیر با پرش زنجیر چیست؟
خیلی ها این دو مشکل را با هم اشتباه می گیرند، در حالی که علت و راه حل شان متفاوت است. افتادن زنجیر یعنی زنجیر کاملاً از روی طبق یا خودرو خارج می شود و دوچرخه دیگر قابل رکاب زدن نیست. پرش زنجیر زمانی رخ می دهد که زنجیر روی دندانه ها می ماند ولی زیر فشار پا سر می خورد. افتادن زنجیر بیشتر به تنظیم شانژمان و طول زنجیر مربوط است، پرش زنجیر معمولاً نشانه فرسودگی همزمان زنجیر و دندانه هاست.
چگونه از افتادن دوباره زنجیر جلوگیری کنیم؟
چند عادت ساده احتمال افتادن دوباره زنجیر را کم می کند:
- پیش از هر سفر طولانی، دنده ها را در محیط امن آزمایش کنید.
- هنگام سربالایی، فشار پا را لحظه تعویض دنده کمی کاهش دهید.
- از ترکیب دنده های ضربدری خودداری کنید.
- هر چند هفته یک بار زنجیر را تمیز و روغن کاری کنید.
- تنظیم زنجیر دوچرخه و پیچ های شانژمان را به طور منظم بررسی کنید.
چه زمانی باید دوچرخه را به تعمیرکار نشان دهیم؟
اگر زنجیر به سمت پره ها افتاده، تا زمان بررسی گوشواره و شانژمان نباید به سواری ادامه داد. وقتی افتادن زنجیر با وجود تنظیم ظاهری درست باز هم تکرار می شود، یا صدای غیرعادی شنیده می شود، بهتر است کار به دست فردی با ابزار دقیق تنظیم مانند گیج تراز گوشواره سپرده شود.
جدول عیب یابی افتادن زنجیر دوچرخه
| نشانه | علت احتمالی | راه حل پیشنهادی |
| افتادن به بیرون از سینی بزرگ | شل بودن پیچ H طبق عوض کن | تنظیم پیچ H مطابق دفترچه راهنما |
| افتادن به داخل، سمت فریم | شل بودن پیچ L طبق عوض کن | تنظیم پیچ L و بررسی کابل دنده |
| افتادن به سمت پره ها | خمیدگی گوشواره یا شل بودن پیچ L | توقف سواری و بررسی فوری گوشواره |
| افتادن روی دست انداز | زنجیر شل یا فنر کلاچ ضعیف | بررسی طول زنجیر و کلاچ شانژمان |
| پرش زنجیر زیر فشار پا | فرسودگی همزمان زنجیر و دندانه ها | اندازه گیری فرسودگی و تعویض به موقع |
| افتادن مکرر در دوچرخه ساده | شل بودن مهره محور یا تراز نبودن چرخ | سفت کردن مهره ها و تراز چرخ عقب |
خرید انواع لوازم یدکی از صبا دوچرخ
بخش قابل توجهی از دلایل افتادن زنجیر، از دندانه های ساییده تا شانژمان فرسوده، فقط با تعویض قطعه برطرف می شود. برای این کار می توانید از فروشگاه اینترنتی دوچرخه صبا دوچرخ برای خرید ست دنده دوچرخه، خرید شانژمان دوچرخه یا خرید قطعات دوچرخه شیمانو اقدام کنید و در صورت نیاز به قطعات دیگر، بخش خرید لوازم یدکی دوچرخه را هم بررسی کنید. تیم فنی این فروشگاه دوچرخه در انتخاب قطعه متناسب با مدل شما هم راهنمایی می کند. برای ارتقای درایوترین، معرفی و بررسی ست Shimano CUES نقطه شروع مناسبی است و برای پیشگیری از افتادن های بعدی، نکات نگهداری و مراقبت از دوچرخه و خرید لوازم جانبی و روغن زنجیر مناسب هم توصیه می شود.
جمع بندی
افتادن زنجیر دوچرخه به ندرت یک اتفاق تصادفی است؛ در بیشتر موارد یکی از عوامل مشخص مثل تنظیم نبودن پیچ های شانژمان، طول یا فرسودگی زنجیر، خرابی دندانه ها، خمیدگی گوشواره یا عادت اشتباه در تعویض دنده پشت آن قرار دارد. تشخیص محل دقیق افتادن، چه از طبق باشد چه از خودرو، مسیر عیب یابی را کوتاه تر می کند. جا انداختن زنجیر در مسیر یک راه حل موقت است؛ برای رفع همیشگی مشکل باید سراغ تنظیم دقیق شانژمان، بررسی فرسودگی قطعات و در صورت نیاز تعویض به موقع آن ها رفت. سرویس منظم و انتخاب قطعه مناسب، بهترین راه برای دور نگه داشتن زنجیر از افتادن های تکراری است.
نظرات کاربران